Нам гүм, ажин түжин Амар амгалан цогцолсон Диваажингийн орон Эхийн гол
минь… Монголын говийн үзэсгэлэнт томоохон баян бүрдийн нэг яах аргагүй
мөнөөс мөн. Хүүхэд насны хөгтэй хөгжилтэй дурсамжууд үлдсэн болохоор энэ
баянбүрд сэтгэлд минь бүр ч ойрхон байдаг юм. Эрт үеэсээ Торгоны
зам, Мөргөлчдийн зам дагуу хил хязгаар нутаг байсан тул Манж Хятадаас
ирэх Доншуур наймаачин, алтны болон аз жаргалын эрэлчид, ЖагарТүвдийн
орноо зорих мөргөлчид, Аянчин жинчин, Засагт ханы төлөөх олон удаагийн
ужиг дайн самуунаас залхсан иргэд, Ардын засгаас айсан ард олны их
нүүдэл аагим халуун говийг ядарч туйлдан туулахдаа энэ баянбүрдэд
буудаллан хүн малын зоо тэнийлгэн уух устай золгодог байсан гэдэг. Тийм
учраас ороо бусгаа цагийн оргодол босуул дээрэмчдийн олз олох нөхцлийг
бүрдүүлсэн отолт хийдэг газар болж амьдрахын төлөөх үхэл сэхлээ үзэх
талбар болж байсан гэж учир мэдэх хөгшчүүл хууч хөөрдөг юм. “Урьд цагт
энэ нутагт гол булаг байгаагүй бөгөөд долоон хүүтэй эх амьдран суудаг
байжээ. Гэтэл нэгэн өдөр хятад цэргүүд ирж гэр орныг нь түйвээгээд
долоон хүүхдийг нь алсан тул хөөрхий эх гашуудан уйлсаар долоон булаг
үүсгэжээ. Тэр эхийн гашуудлын нулимснаас үүссэн гол тул Эхийн гол
нэртэй болсон” гэдэг домогтой. Эхийн голын булагнуудыг тойроод дан лидэр
хэмээх гашуун ургамал ургадаг нь дээрх домогтой холбоотой, домог нь
өөрөө тухайн цаг үеийн байдлыг илтгэдэг юм байна. 1968 оноос МАХН-ын
улс төрийн товчооны гишүүн БНМАУ-ын Сайд нарын Зөвлөлийн 1-р орлогч
дарга /төлөвлөгөөний комиссын дарга/ Т.Рагчаа гуай, хэдэнтээ
онгоцоор очиж үзэн өөрөө биечлэн хөөцөлдсөнөөр “Жимс хүнсний ногооны үр
үржүүлгийн эрдэм шинжилгээний станц” байгуулагдаж хиймэл нуур, нэг
загварын орон сууцнууд, спорт заал баригдан орчин цагийн тосгоны хэлбэрт
орж эрдэм шинжилгээний ажилтнууд, илгээлтийн эздийн хүчээр эх орны улаан
лооль, өргөст хэмх, шийгуа, төрөл бүрийн амтат гуаны үрийн хэрэгцээг
дангаараа хангаж амьдрал буцалж байсан үе бас бий. 1975-1989 оны хооронд
Говь-алтай, Баянхонгор, Ховд зэрэг аймгуудаас 8,10 дугаар анги төгссөн
126 хүүхэд Монголын Хувьсгалт Залуучуудын Эвлэлийн илгээлтээр ирж
амьдралын гараагаа эхэлсэн байдаг. Мөн Сүрэнжав, Нинж мэтийн Монголын сор
болсон эрдэмтэн агрономчдийг томилон ажиллуулж байжээ.
1977 оны үед байгуулсан хиймэл нуур нь одоо тойроод бургас, сухай ургаад
Тоорой модон дундаа зохицоод үзэсгэлэн төгс мэлтэлзээд нүүдлийн шувууд
буудаллах нүдэн нуур болсон байна. Социализмын үеийнх шиг их биш ч
гэсэн иргэд зах зээлд борлогдох хэмжээгээрээ жимс ногоогоо тарьсан
хэвээрээ байна.